به دست نهاد » . ( نك : لبّ التواريخ ، ص 240 ؛ تاريخ ايلچى نظامشاه ، ص 5 ) ص 83 « تيرماهى » يك ( 29 ) ى از معانى كلمهء « تير » در قديم مطلق فصل پاييز و احيانا به معنى آغاز آن فصل است و به اين معنى در لغت‌نامه‌ها و نظم و نثر قديم بسيار آمده است . در مقدمة الادب زمخشرى كلمهء « مهرجان » كه مرادف « مهرگان » است به « پاييز ، وقت خزان ، تيرماه » تفسير شده . در لغت فرس اسدى نيز يكى از معانى تير به فصل خزان آمده است . عنصرى مىگويد : اگر به تير مه از جامه بيش بايد تير * چرا برهنه شود بوستان چو آيد تير ( ديوان - 64 ) امير معزّى گفته است : كنون كه خور به ترازو رسيد و آمد تير * شدند راست شب و روز چون ترازو تير ( ديوان - 233 ) حاصل كلام اينكه ، « تيرماه » در عرف شعرا و ادبا و نويسندگان قديم به معنى فصل خزان و پاييز بسيار به كار رفته است به خصوص تيرماه تابستانى . شايد استعمال « تير » و « تيرماه » در معنى فصل خزان يادگار باقى ماندهء نوعى از گاه‌شمارى قديم ايران باشد كه تحويل سال را از اول تابستان مىگرفتند . اتفاقا در سال خراج زمان متوكّل و معتضد عباسى نيز منظور همان بود كه مبدأ سال يعنى فروردين‌ماه را با اول تابستان منطبق كنند . ( التفهيم ، ص 700 ) ص 122 شابران ( 30 ) در دامنه‌هاى شمال شرقى شاخهء جنوب شرقى رشته كوههاى قفقاز سرزمينى بسيار حاصلخيز قرار دارد كه رودهاى ناحيهء قبه امروزى و رود سمور ( سمّور ) آن را مشروب مىسازند . در